Sau năm 1987, việc xuất khẩu công nghệ cao tại Nhật Bản bước vào trạng thái nhạy cảm kéo dài, đặc biệt đối với các thiết bị gia công chính xác liên quan đến trục quay, turbine và cánh quạt công nghiệp. Nhiều doanh nghiệp cơ khí hạng trung và lớn tại khu vực Kanto rơi vào tình trạng tồn kho thiết bị giá trị cao nhưng không thể tiêu thụ, do lo ngại rủi ro pháp lý và áp lực giám sát từ các đối tác phương Tây. Tổng cục xác định đây là điều kiện thuận lợi để triển khai một nghiệp vụ tiếp cận công nghệ thông qua kênh dân sự, với yêu cầu tuyệt đối không để lộ mục đích sử dụng cuối cùng có liên quan đến lĩnh vực quốc phòng
Căn cứ chỉ đạo của lãnh đạo Tổng cục, tháng 7 năm 1991, Công ty Vận tải Viễn dương Phương Đông ra đời, lĩnh vực đăng ký chính gồm: khai thác tàu hàng rời, vận chuyển thiết bị công nghiệp nặng và dịch vụ bảo dưỡng cơ khí hàng hải
Song song với đó, ba pháp nhân đại diện được thiết lập tại nước ngoài nhằm tách rời chuỗi trách nhiệm pháp lý và giảm thiểu khả năng truy vết ngược. Pháp nhân thứ nhất, Pacific Meridian Ltd., đăng ký tại Hong Kong, giữ vai trò trung tâm thanh toán và trung chuyển hàng hóa. Pháp nhân thứ hai, Shinsei Industrial Consulting, đăng ký tại Tokyo, hoạt động với danh nghĩa tư vấn kỹ thuật và khảo sát thiết bị cho ngành vận tải biển. Pháp nhân thứ ba, Nam Hải Engineering Pte. Ltd., đặt tại Singapore, đóng vai trò hợp đồng kỹ thuật và bảo trì hậu mãi
Tiếp cận
Trong gần mười tám tháng, tập trung vào các nội dung thuần túy kỹ thuật và dân sự, Shinsei Industrial Consulting tiến hành làm việc với một số nhà sản xuất cơ khí tại tỉnh Kanagawa và Chiba, xoay quanh nhu cầu gia công turbine quạt cỡ lớn phục vụ đội tàu viễn dương đang mở rộng. Các cuộc trao đổi không đề cập đến công suất quân sự, không đặt yêu cầu vượt ngưỡng kiểm soát xuất khẩu, và luôn nhấn mạnh mục đích thay thế thiết bị cũ cho tàu hàng hoạt động tuyến dài
Qua quá trình sàng lọc, Cục 32 xác định một nhà máy cũ tại Yokohama đang sở hữu máy phay CNC 5 trục dòng MTX-8000, trước đây dự kiến phục vụ dự án xuất khẩu nhưng bị đình lại sau các đợt rà soát an ninh – chúng có khả năng gia công cánh quạt tàu ngầm (propeller) với hình dạng rất phức tạp, độ chính xác rất cao, giúp giảm rung, giảm cavitation cho cánh quạt. Do đang vướng mắc về tài chính nên nhà máy đang có nhu cầu thanh lý chúng với giá cực kỳ hợp lý & ưu đãi
Với lý do nhà máy tái cơ cấu và cắt giảm dây chuyền không còn phù hợp, việc mua bán thiết bị được tiến hành dưới hình thức chuyển nhượng tài sản công nghiệp đã qua sử dụng. Hợp đồng được ký kết giữa Shinsei Industrial Consulting và phía Nhật, các điều khoản về kiểm soát cuối cùng, tái xuất và bảo trì đều được soạn thảo chặt chẽ, không vi phạm quy định hiện hành của Nhật Bản cũng như các cơ chế kiểm soát đa phương
Theo đúng kế hoạch, máy phay MTX-8000 được tháo rời thành các module kỹ thuật, đóng gói lại và vận chuyển sang Hong Kong dưới danh nghĩa hàng công nghiệp phục vụ tái lắp đặt. Tại Hong Kong, Pacific Meridian Ltd. tiếp nhận lô hàng, tiến hành đổi mã lô, cập nhật lại hồ sơ logistics và ký hợp đồng tái xuất với Công ty Vận tải Viễn dương Phương Đông. Toàn bộ quá trình này diễn ra trong khuôn khổ pháp lý thông thường của hoạt động trung chuyển cảng biển, không đánh động cũng như phát sinh cảnh báo từ các cơ quan giám sát quốc tế
Cuối năm 1993, thiết bị được đưa về Việt Nam an toàn, thông qua cảng nước sâu miền Trung, với hồ sơ nhập khẩu thể hiện rõ mục đích phục vụ sửa chữa và gia công turbine quạt cho tàu vận tải biển
Chiến dịch Hải Lưu – 91 hoàn thành xuất sắc mục tiêu đề ra, bảo đảm ba yếu tố cốt lõi: tiếp cận công nghệ cần thiết, duy trì vỏ bọc dân sự hợp pháp và không để lộ dấu hiệu liên quan đến lĩnh vực quốc phòng trong toàn bộ chuỗi hoạt động
Tại một căn cứ ven biển miền Trung không lâu sau đó, một tổ kỹ sư vui mừng chạm tay lên cánh quạt vừa thử nghiệm:
“Độ ồn: giảm 38%” – Thành công!
2212 Viet Nam