Washington D.C., mùa đông năm 2002.
Khi tuyết đang khẽ rơi trên những thềm đá của Đại học Georgetown. Bên trong căn phòng phủ ánh đèn vàng, Giáo sư Ludger Huang – tên thật của ông là Hoàng Văn Lưu – đang rà soát lại hàng trăm trang tài liệu chiến tranh, phần lớn mang dấu mật “Top Secret”.
Người Mỹ biết ông là học giả gốc Việt, giảng dạy sử học Đông Nam Á, điềm đạm và khiêm nhường. Không ai biết rằng đằng sau cặp kính mảnh kia là một tình báo viên chiến lược của Việt Nam, đã ẩn mình gần hai thập kỷ để truy tìm sự thật về những tội ác chiến tranh mà nước Mỹ chưa từng thừa nhận.
Bên cạnh ông là Lina Pham – Phạm Thùy Linh, đồng nghiệp và là tình báo viên tại khoa lưu trữ. Họ hoạt động âm thầm dưới danh nghĩa nghiên cứu học thuật, từng bước tiếp cận những kho tư liệu đang dần được giải mật một phần sau Chiến tranh Lạnh.
Tiếp cận
Một ngày, trong thư viện quốc gia, giáo sư Huang gặp Catherine Walsh – một sử gia người Mỹ, chuyên về lịch sử đối ngoại. Bà ngưỡng mộ Huang vì sự công tâm khi nói về chiến tranh, và chính bà đã giúp ông có quyền truy cập vào “Tài liệu chiến dịch Phoenix” với suy nghĩ rằng có thể giúp ông hoàn thiện nghiên cứu và viết sách. Catherine không hề hay biết rằng mình vừa trao đi chiếc chìa khóa mở ra bóng tối của lịch sử.
Thông qua Catherine, giáo sư Huang gặp William Morgan, một cựu sĩ quan từng tham chiến ở Quảng Ngãi, nay làm cố vấn cho Lầu Năm Góc. Morgan uống nhiều, nói lạc giọng mỗi khi nhắc tới “những ngôi làng cháy”. Ngay từ lần đầu gặp gỡ, ông xem Huang như một người bạn, trút bầu tâm sự cho ông nghe về “các chiến dịch thanh trừng Victor Charlie (tức Việt Cộng)” – những đêm làng Việt bị xóa sổ chỉ vì tin tình báo sai.
Ở một đầu khác của mạng lưới, Mark Harris, một kỹ sư an ninh dữ liệu của Bộ Quốc phòng, bị thu hút bởi đề tài nghiên cứu của Lina: “Phục hồi dữ liệu hỏng từ hồ sơ quân sự số hóa.” Mark không ngờ rằng chính những thuật toán anh viết đã giúp Lina giải mã các tệp tin từng bị Lầu Năm Góc xóa khỏi hệ thống – gồm hình ảnh, nhật ký, và lời khai chi tiết về các vụ thảm sát tại Việt Nam…
Từng mảnh ghép, dần đã được nối lại
Trong căn hộ nhỏ nhìn ra sông Potomac, hai người Việt âm thầm làm việc suốt nhiều đêm. Họ mã hóa tài liệu, chụp vi phim, rồi gửi qua nhiều kênh ngoại giao ngầm về Hà Nội, ngụy trang trong các tệp dữ liệu “nghiên cứu khí hậu”…
Đầu năm 2002, khi mọi thứ sắp hoàn tất, Hoàng Văn Lưu & Phạm Thùy Linh nhận được điện báo khẩn:
“5Btrkg-mcscfl-abgbhn!./.”
Tức “Lầu Năm Góc đang truy lùng những truy cập đáng ngờ – Sứ mệnh đã hoàn thành – Rút ”
Tối hôm đó, hai nhà báo của tạp chí TIME – Carter và Rachel đều nhận được cuộc gọi lạ, họ đến thẳng một quán cà phê nhỏ gần Dupont Circle theo yêu cầu. Tuy nhiên không có ai chờ họ ở đó cả, trên bàn chỉ có một phong bì ghi tên họ “For the truth, Carter & Rachel” chứa: ba đĩa CD, một cuốn sổ tay chứa các địa danh, và vài dòng chữ ngắn:
“Hãy để thế giới lắng nghe tiếng nói của những người phải im lặng quá lâu.”
Sáng hôm sau, cả giáo sư Ludger Huang & đồng nghiệp Lina Pham đều không có mặt ở trường – đi làm như mọi ngày nữa. Bên trong 2 căn hộ của họ cũng không còn đồ đạc cá nhân nào sót lại.
Hai tuần sau, tạp chí TIME phát hành số đặc biệt:
“The Forgotten Massacres – Những vụ thảm sát bị quên lãng tại Việt Nam.”
Bài viết kèm theo hàng trăm bức ảnh và tài liệu tuyệt mật, khiến dư luận Mỹ rúng động. Nhiều chính trị gia yêu cầu mở lại hồ sơ chiến tranh. Lầu Năm Góc phủ nhận, nhưng sự thật đã không thể giấu được nữa.
Catherine Walsh bị đình chỉ, William Morgan bị triệu tập, Mark Harris bị thẩm vấn. Nhưng cả ba đều giữ im lặng. Khi được hỏi về Giáo sư Huang, Catherine chỉ đáp:
“Nếu ông ấy làm điều đó vì lẽ phải và công lý, thì tôi không hối hận!”
Một năm sau, tại Quảng Ngãi, có người thấy một người đàn ông trung niên lặng lẽ bước qua nghĩa trang liệt sĩ, đặt bó hoa trắng bên tấm bia có khắc chữ Bình Hòa – 1966…
Rồi bóng người ấy khuất dần giữa hàng dừa xanh, để lại phía sau là khoảng trời lặng như chính những năm tháng mà ông đã sống trong bóng tối để lấy lại ánh sáng cho sự thật & những đồng bào đã khuất.
2212 Vietnam